Marketlerin et reyonlarında dolaşırken füme et ürünlerinin paketlerinde gördüğünüz isimlerin sizi ne kadar doğru yönlendirdiğini hiç düşündünüz mü? “Füme Dana”, “Füme Hindi”, “Dilimli Füme” gibi satış adları ilk bakışta net görünse de aslında paketin içindeki gerçek ürün hakkında kritik bilgileri gizliyor olabilir. Bu durum sadece beklentilerinizin karşılanmaması değil, aynı zamanda sağlığınız ve bütçeniz açısından da önemli sonuçlar doğurabilir.
Satış Adının Arkasında Saklanan Gerçekler
Füme et ürünlerinde satış adı, tüketicinin ürünü tercih ederken kullandığı en önemli referans noktasıdır. Türk Gıda Kodeksi Et ve Et Ürünleri Tebliğine göre, “füme hindi” gibi isimler için minimum hindi eti oranı yüzde 42-65 arasında değişir ve satış adında belirtilen et türü en az yüzde 51 oranında olmalıdır. Ancak diğer et türleri karışım olarak kullanılabilir. Uygulamada bu oranlar etiketlerde belirtilse de, satış adı tüketicilere tam netlik sağlamayabilir.
Elinize aldığınız “füme tavuk” yazılı bir üründe tavuk eti yanında tavuk derisi, mekanik olarak ayrılmış tavuk eti veya hindi eti bulunabilir. Türk Gıda Kodeksi’ne göre mekanik olarak ayrılmış et oranı yüzde 20’sini aşamaz ve satış adında belirtilmezse yanıltıcı olabilir.
Et İçeriğinin Gerçek Yüzü
Füme et ürünlerinde karşılaştığınız en büyük yanılgılardan biri, ürünün tamamının et olduğu varsayımıdır. Oysa birçok füme et ürünü aslında bir et ürünü kompozisyonudur ve içeriğinde etin yanında su, nişasta, soya proteini, lif gibi bileşenler önemli oranlarda yer alabilir. Türk Gıda Kodeksi Et ve Et Ürünleri Tebliğine göre fermente sucukta et oranı minimum yüzde 60, salam ve sosislerde yüzde 50-65’tir. Satış adı “füme et” olsa da et oranı yüzde 60’ın altına düşebilir. Tüketici, aldığı üründe gerçekte ne kadar et bulunduğunu ancak ürün etiketini dikkatle inceleyerek öğrenebilir.
Kilogram fiyatına bakarak ekonomik bulduğunuz bir ürün, gerçek et içeriği hesaba katıldığında aslında çok daha pahalı olabilir. Bu durum, Tarım ve Orman Bakanlığı denetimlerinde sıkça tespit edilen bir yanıltıcılık nedenidir.
Mekanik Ayrılmış Et: Satış Adında Görünmeyen Gerçek
Füme et ürünlerinde sıkça kullanılan ancak satış adında asla yer almayan bir bileşen de mekanik olarak ayrılmış ettir. Bu işlem, kemiklerden yüksek basınç kullanılarak ayrıştırılan et kalıntılarının elde edilmesidir. Türk Gıda Kodeksi’ne göre mekanik olarak ayrılmış et, etiketlerde “mekanik olarak ayrılmış tavuk eti” olarak belirtilir ve toplam etin yüzde 20’sini geçemez. Tüketici olarak “füme hindi” yazan bir ürün aldığınızda, içinde kaliteli hindi göğsü beklerken, aslında mekanik olarak ayrılmış hindi etiyle karşılaşabilirsiniz.
Bu durum sadece kalite algısını değil, aynı zamanda beslenme değerini de etkiler. Mekanik ayrılmış et, kemik kalıntıları nedeniyle daha yüksek kalsiyum, yağ ve kollajen içerir; protein kalitesi düşüktür ve Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi raporuna göre besin değeri standart etten farklıdır.
Fümeleme Yöntemi: Gerçek mi, Yapay mı?
Satış adında “füme” kelimesi geçtiğinde, çoğumuzun aklına geleneksel tütsüleme yöntemiyle hazırlanmış ürünler gelir. Ancak günümüzde füme et üretiminde üç farklı yöntem kullanılıyor: geleneksel dumanlama, sıvı duman uygulaması ve duman aroması eklenmesi. Bu üç yöntem arasında üretim maliyeti, tat profili ve sağlık etkileri açısından önemli farklar var. Türk Gıda Kodeksi Fumigasyon Tebliğine göre “duman aroması” etiketlenir ancak satış adı bu ayrımı yapmaz.
Geleneksel yöntemle fümelenen bir ürünle, sadece duman aroması eklenmiş bir ürün aynı satış adını taşıyabilir. İçindekiler listesinde “duman aroması” yazdığını görmek, fümeleme işleminin kimyasal bir katkıyla sağlandığını gösterir. Sıvı duman doğal olsa da aromadan farklıdır. Bu bilgi tüketicinin ürün tercihinde belirleyici olabilecekken, satış adı bu konuda hiçbir ipucu vermez.
Katkı Maddeleri Labirenti
Füme et ürünlerinde kullanılan katkı maddeleri listesi bazen ana bileşenler kadar uzun olabilir. Koruyucular, renk sabitleyiciler, antioksidanlar, jelleştirici maddeler, emülgatörler ve lezzet arttırıcılar sıkça kullanılan katkılardır. “Füme sığır eti” yazan bir üründe E250 sodyum nitrit, E251 sodyum nitrat ve fosfatlar bulunabilir. Türk Gıda Kodeksi’ne göre nitrit ve nitrat maksimum 150 mg/kg’dır ve pembe rengi korur, mikrobiyal güvenliği sağlar. Satış adı bu katkılardan hiçbirini yansıtmaz.
Nitrit kullanımı füme et ürünlerinde yaygındır. Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı’na göre işlenmiş etlerdeki nitritten oluşan nitrozaminler Grup 1 karsinojendir ve aşırı tüketim kolorektal kanser riskini artırır. Tüketicinin bu bilgiye satış adı üzerinden değil de ürün etiketini inceleyerek ulaşması bir eksiklik olarak öne çıkıyor.
Haklarınızı Korumak İçin Yapabilecekleriniz
Satış adının yanıltıcı olabileceğini bildiğinizde, ürün seçiminde etkili adımlar atabilirsiniz. Her zaman içindekiler listesini baştan sona okuyun ve bileşenlerin azalan oranda sıralandığını unutmayın. İlk sıralarda yer alan bileşenler en yüksek oranda bulunanları gösterir. Et türünün tam adını kontrol edin; “tavuk eti” ile “mekanik olarak ayrılmış tavuk eti” arasındaki fark önemlidir.
Ürün etiketinde et oranının açıkça belirtilip belirtilmediğine bakın. Bazı üreticiler bu bilgiyi gönüllü olarak paylaşırken, bazıları sadece zorunlu bilgileri verir. Et oranı belirtilmemişse, içindekiler listesindeki su, nişasta gibi dolgu maddelerinin varlığı size ipucu verebilir.
Fümeleme yöntemini anlamak için içindekiler listesinde “duman” ile ilgili ifadeleri arayın. “Tütsülenmiş”, “doğal duman”, “sıvı duman” veya “duman aroması” gibi tanımlamalar farklı işlem yöntemlerini gösterir. Geleneksel fümeleme tercih ediyorsanız, duman aroması içeren ürünlerden kaçının.
Katkı maddelerinin azlığını tercih ediyorsanız, E kodlarının sayısına ve türüne dikkat edin. Özellikle E249, E250, E251, E252 kodlu nitrit ve nitrat bileşikleri füme et ürünlerinde yaygın olduğundan, bu maddeleri sınırlamak istiyorsanız etiket kontrolü şarttır.
Yanıltıcı Uygulamalarla Karşılaştığınızda Ne Yapmalısınız?
Aldığınız füme et ürününün satış adı ile içeriği arasında ciddi uyumsuzluk olduğunu düşünüyorsanız, pasif kalmayın. Ürün ambalajını ve fişini saklayarak yerel Tarım ve Orman İl Müdürlüğü’ne veya Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurabilirsiniz. 5996 sayılı Kanun’a göre etiket ihlali cezai yaptırıma tabidir ve idari para cezası 5.000 ile 20.000 TL arasında değişir.
Ürünü satın aldığınız marketin müşteri hizmetleriyle iletişime geçerek durumu bildirin. Zincir marketler, raf kontrollerinde etiket uyumluluğunu denetleme sorumluluğuna sahiptir. Bir ürün hakkında yeterli sayıda şikayet alınırsa, o ürün raflardan kaldırılabilir.
Bilinçli tüketici olmak, sadece satış adlarına güvenmemek ve her zaman ürün etiketini detaylı incelemekle başlar. Füme et ürünlerinde satış adı size genel bir fikir verse de gerçek kalite, içerik ve işlem yöntemini anlamak için daha derine inmeniz gerekiyor. Bu küçük çaba, hem sağlığınızı hem de cüzdanınızı korumanıza yardımcı olacaktır.
İçerik Listesi