Büyükanne ve büyükbabaların torununun her isteğini yerine getirme eğilimi, yalnızca çocukluk döneminde değil, genç yetişkinlik çağında da devam edebiliyor. 25 yaşındaki bir toruna hâlâ “aman yorulmasın” diyerek ev işlerinden muaf tutmak, mali konularda sürekli destek olmak ya da yanlış kararlarının sonuçlarından korumak, bir süre sonra o gencin kendi ayakları üzerinde durma yetisini zayıflatabiliyor. Aile içinde tutarsız ebeveynlik yaklaşımlarının genç yetişkinlerde sorumluluk alma zorluklarına yol açtığı, genel gelişim psikolojisi araştırmalarında belirtiliyor. Baumrind’in ebeveynlik stilleri modeline göre, otoriter ve gevşek tutumların karışımı bağımsızlık gelişimini engelleyebiliyor.
Kuşaklar Arası Rol Karmaşası
Ebeveynler bir yandan çocuklarına sorumluluk öğretmeye çalışırken, büyükanne ve büyükbabalar diğer yandan “bir kere daha olsun”, “bu sefer geçsin” mantığıyla farklı bir tutum sergileyebiliyor. Bu durum genç yetişkinde ciddi bir kafa karışıklığı yaratıyor: Acaba hangi kurallara uymalı? Kimin söylediği doğru?
Özellikle aynı evde ya da yakın mesafede yaşanan durumlar bu sorunu derinleştiriyor. Ebeveyn “iş bulana kadar kira ödemeni bekliyorum” derken, büyükbaba “sen hiç para verme canım, biz bakarız” diyorsa, burada sorumluluk almanın önemi tamamen silikleşiyor. Tutarsız aile dinamiklerinin genç yetişkinlerin kimlik ve bağımsızlık gelişimini olumsuz etkilediği, Erikson’un psikososyal gelişim kuramında vurgulanıyor. Özellikle kimlik ve rol karmaşası aşamasında bu durum belirgin hale geliyor.
Bağımsızlığın Ertelenen Bedeli
30 yaşına gelmiş bir genç, temel yaşam becerilerinden yoksun kalabilir; çünkü büyükanne her zaman yemeklerini hazırlamış, büyükbaba arabasıyla her yere götürmüş, finansal zorlukları onlar hallettmiştir. O genç, kendi evine çıktığında temel ihtiyaçlarını karşılamakta bile zorlanabilir.
Aşırı koruyucu aile tutumlarının genç yetişkinlerde karar verme ve bağımsızlık becerilerini azalttığı, çeşitli sosyolojik çalışmalarda gözlemleniyor. ABD’de başlama başarısızlığı sendromu üzerine yapılan araştırmalarda, ebeveynlerin aşırı desteği yetişkin çocuklarda özerklik eksikliğine yol açıyor ve yüzde 30-40 oranında bağımsızlık gecikmesi rapor ediliyor. Bu gençler, kariyer seçimlerinden ilişki kararlarına kadar birçok alanda tereddüt yaşıyor ve sürekli dış onay arayışında bulunuyorlar.
Sevgi ile Müdahalenin İnce Çizgisi
Büyükebeveynlerin niyeti kesinlikle kötü değil. Onlar da torunlarını çok sevdikleri, en iyisini istedikleri için bu davranışları sergiliyor. Ancak sevginin ifade ediliş biçimi, bazen farkında olmadan zararlı hale gelebiliyor. Bir genç yetişkinin hayatındaki her engeli kaldırmak, onu daha mutlu etmek yerine, daha kırılgan bir birey haline getirebiliyor.
Bu durum özellikle Türk toplumunda daha belirgin çünkü kültürel olarak aile bağları çok güçlü ve kuşaklar arası dayanışma yüksek değer görüyor. Büyükanne ve büyükbabaların torunlarına bakması, onlara destek olması tamamen doğal ve güzel; ancak bu destek, gencin kendi deneyimlerini yaşama fırsatını elinden almamalı.
Ebeveynlerin Zor Görevi: Diplomatik Sınır Çizme
Büyükanneye ya da büyükbabaya “çocuğuma karışma” demek, duygusal olarak oldukça yıpratıcı olabiliyor. Ancak ebeveynlerin, çocuklarının sağlıklı gelişimi için bu konuda net durmaları gerekiyor. İşte dikkat edilmesi gereken noktalar:
- Aile toplantıları düzenleyin: Büyükebeveynlerle özel bir zaman ayırarak, çocuğunuzun gelişimi için uyguladığınız kuralları nazikçe ama kararlı bir şekilde paylaşın.
- Empati kurun: Büyükebeveynlerin niyetinin kötü olmadığını unutmayın. Onlar da sevdikleri için bunu yapıyorlar, ancak sonuçlarının farkında değiller.
- Spesifik örnekler verin: “Mehmet 28 yaşında ve hâlâ kendi çamaşırlarını yıkamayı bilmiyor çünkü her seferinde anneanne yapıyor” gibi somut durumlar, mesajınızı güçlendirir.
- Ortak zemin bulun: Büyükebeveynlere torunlarıyla kaliteli vakit geçirme konusunda alternatif yollar sunun; örneğin birlikte yemek yapmak, onlara beceri öğretmek gibi.
Büyükebeveynlere Öneriler: Sevgi Başka, Şımartmak Başka
Sevgili büyükanneler ve büyükbabalar, torunlarınıza en büyük hediyeniz onları hayata hazırlamak olabilir. İşte bunu nasıl yapabileceğinize dair öneriler:
- Yardım etmek yerine öğretin: Torunuzun yemeğini yapmak yerine, onunla birlikte yemek yapın ve tarifi öğretin.
- Finansal yardım yerine finansal okuryazarlık: Sürekli para vermek yerine, bütçe yapmayı, tasarruf etmeyi öğretin.
- Doğal sonuçlar yaşasınlar: Torunuz geç kalktığı için işe yetişemeyecekse, onu arabayla götürmeyin. Yaşayarak öğrensin.
- Ebeveynlerin otoritesini destekleyin: Ebeveynler bir kural koymuşsa, bunu sabote etmeyin. Aile içi tutarlılık, genç yetişkinin güvenlik duygusunu artırır.
Genç Yetişkinlere Tavsiyeler: Kendi Büyüme Sorumluluğunuz
Siz genç yetişkinler de bu durumun bir parçasısınız. Büyükebeveynlerinizin sizi kollamasına izin vermek rahat olabilir, ancak uzun vadede size zarar veriyor. Nazikçe sınır koymak, onları kırmak anlamına gelmiyor; aksine olgunlaştığınızı gösteriyor. “Anneanne, yemeği çok seviyorum ama artık kendi yemeklerimi yapmam gerekiyor” demek, büyüdüğünüzün bir işareti.
Yardımı kabul edin ama bağımlı olmayın. Ara sıra yardım almak normaldir, ancak her sorunun çözümü için büyükebeveynlerinize koşmayın. Kendi hatalarınızı yapma ve onlardan öğrenme hakkınız var. Bu deneyimler, sizi daha güçlü ve dirençli bir birey haline getirecek.
Dengeyi Yeniden Kurmak Mümkün
Bu sorun, ailelerin karşılaştığı yaygın ama üstesinden gelinebilir bir durum. Anahtar, iletişim ve karşılıklı anlayış. Aile içi rollerin net tanımlandığı ortamlarda, büyükebeveynler ve genç yetişkinler daha sağlıklı ilişkiler kuruyor. Bu durum, Bowen’ın aile sistemleri kuramında vurgulanan farklılaşma kavramıyla da destekleniyor.
Büyükanne ve büyükbabaların sevgisi çok değerli bir hazine; ancak bu sevgi, genç yetişkinlerin kanatlarını açmasını engelleyen bir kafes olmamalı. Her kuşak kendi rolünü doğru oynadığında, aileler hem sıcak hem de işlevsel bir yapıya kavuşuyor. Torunlarınız, ancak kendi zorlukları aştığında, gerçekten güçlü ve bağımsız bireyler haline gelebilir. Ve o zaman, onlara verdiğiniz en büyük hediye, koşulsuz sevginizin yanı sıra hayatta tek başlarına durabilme cesareti olacak.
İçerik Listesi