Marketlerin ekmek reyonunda dolaşırken karşınıza çıkan “tam buğday”, “kepekli” veya “light” etiketli sandviç ekmekleri, sağlıklı beslenme çabanızın en büyük destekçisi gibi görünebilir. Ancak gerçek, paket üzerindeki göz alıcı sloganların arkasında tamamen farklı bir hikaye anlatıyor. Diyet yapanları ve bilinçli tüketicileri hedef alan bu ürünlerin çoğu, sizi sağlıklı seçim yaptığınıza inandırırken aslında beklemediğiniz miktarda kalori, şeker ve katkı maddesi içerebiliyor.
Paket Üzerindeki Büyük Yazılar, Küçük Gerçekler
Sandviç ekmeği paketlerinde ön yüzde büyük puntoyla yazılan “tam buğday” ifadesi, tüketicinin zihninde anında pozitif bir çağrışım yaratıyor. Ancak işin püf noktası şurada: Türkiye’de bir ekmeğin “tam buğday” olarak etiketlenebilmesi için içeriğinin en az yüzde 50’si tam tahıl içermesi gerekiyor; yüzde 100 tam buğday unu zorunlu değil. Bazı ürünler sadece minimum oranda tam buğday unu içerirken, geri kalan kısmı beyaz un (rafine un) ile desteklenebiliyor. Üstelik bu bilgi paket ön yüzünde değil, arka yüzdeki ince yazılmış içerik listesinde gizli kalıyor.
Benzer şekilde “kepekli” ifadesi de tüketiciyi yanıltmaya açık bir alan yaratıyor. Gerçek kepek oranının ne olduğu, hangi tür kepek kullanıldığı ve ne kadar işlendiği konusunda net bilgi verilmediğinde, bu sağlıklı görünen terim sadece bir pazarlama taktiğine dönüşüyor. Bazı ürünlerde kepek miktarı o kadar az ki, lif açısından normal beyaz ekmekten önemli bir farkı bulunmuyor.
Light Ürünlerin Ağır Sırları
Diyet yapanların ilk tercihi haline gelen “light” etiketli sandviç ekmekleri, belki de en yanıltıcı kategoriyi oluşturuyor. Türk Gıda Kodeksi Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği’ne göre bir ürünün light olarak adlandırılabilmesi için referans ürüne göre yüzde 30’a varan kalori, yağ veya şeker azaltımı olması gerekiyor. Ancak burada gözden kaçan kritik nokta şu: azaltılan şey genellikle sadece yağ oluyor ve bu eksiklik başka katkılarla telafi ediliyor.
Yağ oranı düşürülen bir ekmek, lezzet ve doku kaybını önlemek için daha fazla şeker, nişasta bazlı dolgular ve çeşitli kıvam verici katkı maddeleri içerebiliyor. Sonuç olarak tüketici, light yazan bir ürün tercih ederek kalori tasarrufu yaptığını düşünürken, gerçekte yüksek glisemik indeksli ve katkı maddesi yüklü bir ürün tüketiyor olabiliyor. İki dilim sandviç ekmeğinin kalori değeri, light olmayanla arasında bazen sadece 10-20 kalori fark gösteriyor; bu da günlük diyette anlamlı bir değişiklik yaratmıyor.
Görünmeyen Şeker Tuzağı
Sandviç ekmeklerinde bulunan şeker miktarı, çoğu tüketicinin hayal edebileceğinin çok üzerinde. Hamur mayalanma sürecini hızlandırmak, raf ömrünü uzatmak ve tat profilini geliştirmek için eklenen şeker, bazen iki dilimde bir çay kaşığına (yaklaşık 4-5 gram) yaklaşabiliyor. Daha da şaşırtıcı olan, sağlıklı olduğu iddia edilen tam buğdaylı veya kepekli versiyonlarda bu oranın daha yüksek olabilmesi.
Bunun nedeni basit: tam buğday unu beyaz una göre daha sert ve ekşimsi bir tat bırakıyor. Üreticiler bu tadı maskelemek ve tüketicinin damağında daha yumuşak bir his yaratmak için ekstra şeker veya şeker yerine geçen tatlandırıcılar kullanıyor. İçindekiler listesinde “şeker” görmüyorsanız bile, glikoz-fruktoz şurubu, mısır şurubu, malt özü, bal veya üzüm şırası gibi farklı isimlerle karşınıza çıkan tatlandırıcılara dikkat etmeniz gerekiyor.
Katkı Maddeleri Ordusu
Modern sandviç ekmeklerinin içerik listesine baktığınızda, bazen 15-20 farklı bileşen görmek mümkün. Bunların çoğu ortalama bir tüketicinin ismini bile telaffuz edemeyeceği kimyasal katkı maddeleri. Emülgatörler, koruyucular, enzimler, kıvam düzenleyiciler ve çeşitli E kodlu maddeler, ekmeğin yumuşak kalmasını, küflenmemesini ve aylarca taze görünmesini sağlıyor.
Sağlıklı görünen etiketli ürünlerde bu katkı maddelerinin daha az olduğunu düşünmek büyük bir yanılgı. Aksine, tam buğday veya light versiyonlar, normal ürünlere göre daha fazla katkı maddesine ihtiyaç duyabiliyor. Çünkü bu ürünlerin doğal yapısı, istenilen tekstür ve dayanıklılığı sağlamakta zorlanıyor. Sonuç olarak “sağlıklı” seçeneğiniz, aslında daha fazla işlenmiş ve yapay katkılı bir ürüne dönüşüyor.
Gramaj Oyunları ve Porsiyon Hileleri
Etiket üzerindeki besin değerleri tablosu incelenirken çok dikkatli olmak gerekiyor. Bazı üreticiler, ürünlerinin kalori değerini düşük göstermek için porsiyon başına değil, 100 gram başına veya tek dilim başına değerleri yazıyor. Ancak bir sandviç için en az iki dilim kullanıldığını düşündüğünüzde, aldığınız gerçek kalori ve besin değerleri tabloda gördüğünüzün iki katı oluyor.
Dahası, dilim kalınlıkları ürünler arasında büyük farklılıklar gösteriyor. “Light” yazan bir ekmeğin dilimleri daha ince kesilebiliyor, böylece dilim başına kalori değeri düşük görünüyor; ama aynı doygunluğu sağlamak için daha fazla dilim tüketmeniz gerekiyor. Bu zekice pazarlama taktiği, tüketicinin zihninde düşük kalorili bir ürün algısı yaratırken, pratikte tüketilen toplam miktarı artırıyor.
Etiket Okuma Sanatında Ustalaşmak
Yanıltıcı pazarlama taktiklerine karşı kendinizi korumak için en etkili silah, etiket okuma konusunda bilinçlenmek. İçindekiler listesinde ilk üç maddede tam buğday unu veya kepekli un arayın; eğer ilk sırada beyaz un varsa, sağlıklı iddialarına şüpheyle yaklaşın. Şeker ve türevlerinin toplam miktarına bakın; glikoz şurubu, malt özü gibi farklı isimlerdeki tüm tatlandırıcıları toplayın.
E kodlu katkı maddelerinin sayısına göz atın; liste ne kadar uzunsa, ürün o kadar işlenmiştir. 100 gram başına değil, gerçekte tüketeceğiniz porsiyon başına besin değerlerini hesaplayın. Lif miktarını kontrol edin; gerçek tam buğdaylı bir ekmek 100 gramda en az 6 gram lif içermelidir. Bu basit kontroller, size paket üzerindeki gösterişli sözlerin ötesinde gerçek kaliteyi görme gücü veriyor.
Gerçek Sağlıklı Seçenekleri Tanımak
Piyasadaki tüm sandviç ekmekleri yanıltıcı değil elbette. Gerçekten kaliteli ve sağlıklı ürünleri ayırt etmenin yolları var. Kısa içindekiler listesi, tanıyabileceğiniz doğal malzemeler, yüksek lif oranı ve düşük şeker içeriği, iyi bir ürünün işaretleri. Ayrıca soğuk muhafaza gerektiren, kısa raf ömürlü ekmekler genellikle daha az koruyucu ve katkı maddesi içeriyor.
Fırınlarda taze üretilen ekmekleri tercih etmek veya etiket okumaya vakit ayırmak, ilk başta zahmetli görünebilir. Ancak sağlığınız için verdiğiniz küçük bir çaba, uzun vadede gerçekten bilinçli ve sağlıklı seçimler yapmanızı sağlıyor. Unutmayın: paket üzerindeki parlak sloganlar değil, arka yüzdeki küçük yazılmış gerçekler asıl önemli olanlar. Bir dahaki alışverişinizde raftan aldığınız ekmeğin etiketini ters çevirip içindekiler listesine bakmak, belki de kendinize yapabileceğiniz en değerli iyilik olacak.
İçerik Listesi